Fęrsluflokkur: Stjórnmįl og samfélag

Réttur į réttindum

Valdbeiting er ķ sjįlfu sér slęm. Margir, ef ekki flestir, sammęlast žó um aš réttlętanlegt geti veriš aš beita valdi til žess aš (a) koma ķ veg fyrir ofbeldi og (b) til aš višhalda rétti. (Sumir styšja einnig beitingu valds til žess aš koma į nżjum réttindum eša afnema gömul réttindi. Ašrir eru ķhaldssamari.)
 
Žrįtt fyrir fręšilegan stušning viš (a) er erfitt aš sammęlast um hver eigi aš dęma um hvenęr og hvaša valdi er rétt aš beita, og fyrir hvaša sakir. Hefnd, hegning og gęzla eru vęgast sagt umdeild. Į aldrei aš grķpa til vopna? Į frekar öllum aš vera jafnfrjįlst aš refsa hverjum öšrum? Munu žį refsigjarnir žį refsa um of, og vera svo hverjum af öšrum vera refsaš fyrir vikiš, en hófsamir sitja hjį? Eša į aš starfa dómur? Eša bara lagaleg og sįlfręšileg rįšgjöf (af eša į) til handa žeim sem vilja hefna?
 
Öllu umdeildara er svo (b). Višhalda, afnema eša koma į? Hvaša rétti? Hvers vegna?
 
Nś kann örfįum aš žykja óžarflega flókiš aš fylgja einhverjum lögum, og virša einhvern rétt. Hver og einn breyti bara eins og honum žykir best. Mašurinn er hópdżr, svo langflestir munu breyta til hins besta fyrir hópinn. En hverjir eru ķ hópnum? Hvaš er hópnum eiginlega fyrir bestu? Var žaš konungsveldi Belgķu fyrir bestu aš hertaka hįlfa Kongó? Kannski. Kannski ekki. Var žaš įsęttanlegt fyrir ķbśa Kongó? Aldeilis ekki.
 
Menn geta unnniš aš hagsmunum fjölskyldunnar, vinnufélaganna, žjóšarinnar, mannkyns eša alls lķfs. Bęši ašferšir og markmiš geta virst stangast į. Gott skipulag žarf til aš hjįlpa mönnum aš vinna saman aš samrżmanlegum markmišum, og aftra mönnum sem skemma fyrir öšrum.
 
Til žess er eignarrétturinn ętlašur. En hvaš mį eiga? Mega svangir stela mat sem liggur annars viš skemmdum? Er žaš brot į réttinum ef markmiš žjófanna vegur /augljóslega/ žyngra en žess sem įtti? Hvaš meš refsingar—mį brjóta gegn glępamönnum sem ręna og rupla? Mį hegna moršingjum?
 
Eignarrétturinn (a.m.t. eign į eigin lķkama) er hįšur skilyršum. Žaš žykir nefnilega ķ lagi aš brjóta eignarréttinn til aš verja eignarréttinn. Aš hefna meš öllum rįšum sem leyfšar eru ķ sjįlfsvörn. Vegna žess aš varšveizla eignarréttarins vegur—/augljóslega/—žyngra en nokkurt markmiš glępamanns sem viršir réttinn aš vettugi. Honum, sem žótti einmitt nįkvęmlega žaš.

Tryggš fęša

Undanžįga frį ostatollum kostar ~415kr./kg. Žaš er žrišjungur af stykkjaverši, og litlu stęrra hlutfall af heildsöluverši. Žegar tollaundanžįga žżšir "ekki nema 29% tollur", og žaš ekki nema fyrir einn osthleif į įri, fyrir žrišja hvert ķslenskt mannsbarn, borgaš allt aš einu įri fyrirfram, žį eru tollar of hįir. Hvaš ef annaš hvern Ķslending langar ķ śtlenskan osthleif? Hvaš ef suma langar ķ śtlenskan ost į pįskunum lķka?

Hiš sanna er, aš undanžįga frį toll kostar nęstum jafn mikiš og tollurinn sjįlfur! Žannig virkar jś einmitt markašsverš, žaš jafnast śt. Nema ķ matvęlum, žar sem tollar koma ķ veg fyrir aš matvęlaverš jafnist śt. Žaš er gert til aš tķmabundin veršlękkun keyri bęndur ekki ķ gjaldžrot, og dragi žannig śr matvęlaframleišslu. Enda er reglulegt offramboš į mat naušsynlegt til žess aš matvęlaframleišsla sveiflist sjaldnast undir žaš sem žarf til žess aš braušfęša alla menn. Af slķkum nišursveiflum mį nefna kal og bruna.

Hiš hjįkįtlega er, aš meš žessu skapast hérlendis grundvöllur fyrir stopulli rękt į jöršum viškvęmum fyrir kali. Vonin er kannski sś aš kal verši ekki į sama tķma og stórir brunar erlendis. En hvernig vęri aš viš keyptum frekar stöšugari ręktarlönd erlendis? Aš viš sęum einfaldlega til žess aš nóg sé til ķ Ķslendinga, hvort sem žaš kemur aš utan eša śr ķslenskri sveit? Hvers vegna ekki aš leyfa neytendum aš velja į milli stöšugrar offramleišslu og matarbirgša til vara?

Sumir gętu kosiš aš eyša peningunum sķnum frekar ķ birgšir af  frostžurrkušum mat, sem nżtist einnig sem nęringarrķkur skyndimatur į 1200kr./dag (m.v. žrjįr skyndimįltķšir žann daginn), aš frįtöldum flutningskostnaši. Ašrir myndu styrkja bónda ķ fjölskyldunni, gegn žvķ aš hann lofi aš śtvega mat žegar žess žarf. Nokkrir kęmu sér upp lager af pizzum sem endast. Ašrir myndu reyna aš finna sér trausta matvöruverslun, sem įbyrgist aš matur sé ķ hillunum. Enn ašrir tękju bara įhęttuna. En jafnvel žeir myndu njóta žess aš geta keypt mat hvašan sem tekst aš framleiša hann žaš įriš, žó aš žeir hętti į aš veršiš rakki upp og nišur.

Eša eigum viš ekki örugglega öll aš fį aš borša, óhįš žvķ hvort viš höfum efni į tollum?


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband